Chuseok (추석)

Kore kültüründe geleneksel takvime bağlı bayramların ayrı bir yeri vardır. Bunların en önemlileri arasında Kore Yeni Yılı Seollal (설날), yılın ilk dolunayının kutlandığı Daeboreum (대보름), baharın önemli geleneksel günlerinden Dano (단오) ve sonbaharın en büyük aile buluşması olan Chuseok (추석) sayılabilir. Seollal, yeni yılın başlangıcını temsil ederken Chuseok da önem bakımından ondan pek aşağı kalmaz. Hatta şehirlerden memleketlerine dönen milyonlarca insan, aile sofraları, hediyeler ve uzun tatil nedeniyle Chuseok'u bizim bayramlarımızla karşılaştırmak hiç de zor değildir.

Chuseok, geleneksel ay takvimine göre sekizinci ayın 15. gününde, yani dolunay zamanında kutlanır ve Chuseok gününün bir gün öncesi ile bir gün sonrası da resmî tatil olduğundan bayram dönemi üç gün sürer. Bayramın diğer adı Hangawi'dir (한가위). “Han” büyük, “gawi” ise sekizinci ayın ortası anlamıyla ilişkilendirildiğinden Hangawi kabaca “sonbaharın büyük ortası” şeklinde düşünülebilir. Chuseok'un kendisi de “sonbahar akşamı” anlamıyla ilişkilendirilir. Hasadın tamamlandığı, sofraların yeni ürünlerle dolduğu ve dolunayın gökyüzünü aydınlattığı bu dönem nedeniyle Chuseok'a sık sık “Kore'nin Şükran Günü” ya da “Hasat Bayramı” da denir.

Chuseok'un belki de bize en tanıdık gelen tarafı ailelerin bir araya gelmesidir. Büyük şehirlerde yaşayan insanlar memleketlerine ve aile büyüklerinin yanına gider; bu nedenle bayram öncesinde Kore'de yollar, trenler ve otobüs terminalleri oldukça yoğunlaşır. Aileler birlikte yemek yer, akrabalar birbirlerini görür ve ölmüş aile büyükleri anılır. Geleneksel olarak Chuseok sabahında Charye (차례) adı verilen ataları anma töreni yapılır. Masaya yeni hasat edilmiş pirinç, meyveler, içecekler ve Songpyeon gibi yiyecekler yerleştirilir; aile üyeleri atalarına saygılarını göstermek için eğilir. Törenden sonra bu yiyeceklerin aile tarafından birlikte yenmesine Eumbok denir. Bu nedenle Kore dizilerinde bayram sahnelerinde önünde insanların eğildiği, yiyeceklerle dolu büyük masalar görüyorsanız büyük ihtimalle Charye törenine denk gelmişsinizdir.

Bir başka önemli gelenek ise Seongmyo (성묘), yani ataların mezarlarını ziyaret etmektir. Aileler mezarlara giderek saygılarını sunar; geleneksel olarak mezarların çevresindeki otların temizlenmesi anlamına gelen Beolcho (벌초) da yapılır. Dolayısıyla Chuseok yalnızca yaşayan aile bireylerinin buluştuğu bir bayram değil, geçmiş kuşaklarla bağın da hatırlandığı bir dönemdir. Charye'nin Batılı anlamda basitçe bir “dini tören” olarak tanımlanması ise biraz eksik kalır; Konfüçyüsçü ata saygısı ve Kore'nin geleneksel aile kültürüyle bağlantılı törensel ve manevi bir uygulamadır.

Bayramın en meşhur yiyeceği kuşkusuz Songpyeon (송편) adı verilen küçük pirinç kekleridir. Pirinç unundan yapılan hamurun içine susam, fasulye, kestane, kırmızı fasulye gibi farklı malzemeler konulabilir ve keklere karakteristik yarım ay biçimi verilir. İlginç olan ise Songpyeonların çam iğnelerine geçirilmesi değil, çam iğnelerinin üzerinde buharda pişirilmesidir; böylece keklere hafif bir çam kokusu geçer. Aile üyelerinin Chuseok arifesinde birlikte Songpyeon hazırlaması da eski bir gelenektir. Hatta halk arasında Songpyeonunu güzel biçimlendiren kişinin güzel bir eş bulacağı veya güzel bir çocuğa sahip olacağına ilişkin eski bir inanış bile vardır.

Chuseok sofrası yalnızca Songpyeondan ibaret değildir. Jeon adı verilen etli, balıklı veya sebzeli kızartmalar, çeşitli mevsim meyveleri, pirinç ve geleneksel içecekler de sofralarda yer alabilir. Günümüzde ise bayramın görüntüsü değişmeye başlamıştır; uzun saatler yemek hazırlamak yerine hazır bayram yemekleri satın alan aileler de giderek yaygınlaşmıştır. Aynı şekilde herkes Hanbok giymese de geleneksel kıyafet hâlâ Chuseok'un en güçlü sembollerinden biridir ve özellikle kültürel etkinliklerde, saraylarda ve geleneksel kutlamalarda sıkça görülür.

Chuseok'u asıl renkli hale getiren şeylerden biri de oyunlar ve toplu eğlencelerdir. Bunların en ünlülerinden Ssireum (씨름) geleneksel Kore güreşidir. Geçmişte köylerin güçlü erkeklerinin yarıştığı müsabakalarda kazanan kişiye pirinç, kumaş hatta dana gibi ödüller verilebilirdi. Halat çekme, okçuluk, maskeli danslar ve çiftçi müziğiyle bağlantılı gösteriler de bölgelere göre Chuseok eğlencelerinin bir parçası olmuştur. Geleneksel oyun ve gösterilerin biçimi bölgeden bölgeye değiştiği için Chuseok, tek tip bir kutlamadan çok Kore'nin farklı yöresel kültürlerinin bir araya geldiği büyük bir sonbahar şenliği gibidir.

Bayramın en etkileyici geleneklerinden biri ise Ganggangsullae (강강술래) adlı halka dansıdır. Özellikle Kore'nin güneybatısıyla özdeşleşen bu gelenekte kadınlar ve genç kızlar dolunay altında el ele tutuşarak büyük bir halka oluşturur, şarkı söyleyerek dönüp dans ederler. Dansın temposu giderek hızlanır ve gece boyunca sürebilen büyük bir topluluk eğlencesine dönüşebilir. Ganggangsullae'nin geçmişi oldukça eskidir ve gelenek 2009 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası listesine alınmıştır.

Chuseok'un merkezinde ise aslında tek bir düşünce vardır: bolluk için şükretmek, aileyle yeniden bir araya gelmek ve geçmiş kuşakları hatırlamak. Bu nedenle bizim bayram kültürümüzle arasında şaşırtıcı benzerlikler vardır. Memlekete dönmek, aile büyüklerini ziyaret etmek, kalabalık sofralarda yemek yemek, özel bayram yiyecekleri hazırlamak, güzel kıyafetler giymek ve birkaç günlüğüne günlük hayatın telaşını bir kenara bırakmak iki kültürde de tanıdık şeylerdir.

Korelilerin Chuseok'un değerini anlatan çok güzel eski bir sözü de vardır: “Ne daha fazla ne daha az; her gün Hangawi gibi olsun.” Yani hayatın her zaman Chuseok'taki kadar bereketli, huzurlu ve neşeli olması dileği... Belki de Chuseok'u anlamanın en güzel yolu budur. 추석 잘 보내세요!